Cyflawnodd LNP Castell-nedd Port Talbot dri phrosiect Cronfa Her Gwydnwch Morol yn 2025-26 gyda'r Sea Ranger Service, pob un yn canolbwyntio ar elfen wahanol o ddarn ehangach o waith. Gyda’i gilydd, derbyniodd y tri phrosiect gyfanswm o £38,000.

Nod y prosiectau oedd cyflwyno pobl ifanc yn Ne Cymru i yrfaoedd yn y meysydd adfer morol, cadwraeth ac ynni ar y môr. Gan weithio ochr yn ochr â Pelagos, Fforwm Arfordirol Sir Benfro ac ystod o bartneriaid rhanbarthol, cyfunodd y prosiect ddatblygiad llwybr gyrfa a lleoli gwaith maes a hyfforddiant morwrol.

Gyda'i gilydd, aeth y gweithgareddau hyn i'r afael â gwahanol gamau o'r un daith: nodi'r rhwystrau sy'n atal pobl ifanc rhag mynd i mewn i'r sector morwrol, cryfhau'r hyfforddiant sydd ar gael iddynt, a pharatoi cyfranogwyr i weithio' o fewn amgylcheddau arfordirol a morol Cymru mewn modd cyfrifol.

Deall y rhwystrau i yrfaoedd morwrol
Dechreuodd y prosiect trwy ddod â chynrychiolwyr o’r diwydiant, cyrff cyhoeddus, darparwyr addysg, mudiadau anllywodraethol a phobl ifanc ynghyd mewn gweithdy rhyngweithiol yn Arsyllfa Abertawe. Edrychodd y cyfranogwyr ar y rhwystrau strwythurol sy’n cael eu profi gan bobl ifanc lleol difreintiedig sy'n ceisio cael mynediad i'r economi las sydd ar gynnydd.

Rhannodd cyn-fyfyrwyr Sea Ranger a chynrychiolydd o Fforwm Arfordirol Sir Benfro brofiadau personol o'r heriau sy'n wynebu newydd-ddyfodwyr. Gwnaeth y cyfranogwyr wedyn cymryd rhan mewn ymarferion ymarferol lle gwnaethant fapio'r sector presennol a dechrau cyd-ddylunio llwybr gyrfa rhanbarthol economi las. Gwnaeth cyflogwyr hefyd rannu enghreifftiau o sut gallai mudiadau wneud rolau yn fwy hygyrch.

Nododd y trafodaethau nifer o rwystrau parhaus, gan gynnwys gorddibyniaeth ar gael graddau ar gyfer rolau lefel mynediad, cymorth rhieni cyfyngedig, cystadleuaeth am gyfleoedd, gofynion am drwydded yrru a chanfyddiadau negyddol o'r sector. Roedd y gweithdy yn cynnwys 18 o fudiadau, ac amlygwyd yr angen am weithgor parhaus i gynnal y cynnydd wrth i'r diwydiant ddatblygu. Ymhlith y cyfranogwyr roedd Llywodraeth Cymru, Cyngor Castell-nedd Port Talbot, Cyfoeth Naturiol Cymru, Prifysgol Abertawe, pobl ifanc leol, darparwyr addysg a mudiadau’r sector gwirfoddol.

Mae'r map llwybr gyrfa cychwynnol a grëwyd drwy'r gweithdy yn rhoi darlun a rennir i randdeiliaid o lwybrau mynediad posibl. Mae Pelagos hefyd yn drafftio cyngor ffurfiol i Lywodraeth Cymru yn seiliedig ar y canfyddiadau, a’r Sea Ranger Service yn edrych ar sut gallai ei raglen hyfforddi ddatblygu i fod yn brentisiaeth ar y môr pwrpasol yng Nghymru.

Fel yr eglurodd cyn-fyfyriwr Sea Ranger, Naomi Roesner: "Roedd y digwyddiad heddiw yn anhygoel ac yn ysbrydoledig iawn. Mae'n gyffrous iawn gweld cymaint o bobl sy'n buddsoddi mewn ceisio gwneud newid positif a ffyrdd creadigol newydd o weithio i gynorthwyo pobl y dyfodol i fynd i mewn i'r sector morwrol."

Creu llwybr i adferiad ecolegol yng Nghymru
Ochr yn ochr â'r gwaith llwybr gyrfa, gwellodd y Sea Ranger Service ei gwricwlwm gwaith maes i adlewyrchu’r ecoleg forol, cynefinoedd, blaenoriaethau adfer a chyd-destunau rheoleiddio yng Nghymru. Roedd y cwricwlwm blaenorol yn seiliedig ar fodel o'r Iseldiroedd. Er ei fod yn dechnegol gryf, nid oedd yn rhoi’r wybodaeth ecolegol a daearyddol am Gymru sy'n ofynnol ar gyfer llwybr galwedigaethol wedi'i wreiddio'n lleol.

Rhwng Ionawr a Mawrth 2026, cafodd y cwricwlwm ei gyfieithu a'i leoleiddio, ei fapio yn erbyn safonau a osodwyd gan Gangen Ewropeaidd y Gymdeithas Adfer Ecolegol (SER-Europe), a'i gryfhau trwy gyfraniadau gan randdeiliaid lleol. Cadarnhaodd y gwaith fod y rhaglen, ar hyn o bryd, yn cwmpasu tua thraean o'r credydau sydd eu hangen i gael dynodiad Ymarferydd Adfer Ecolegol dan hyfforddiant Ardystiedig a gydnabyddir yn rhyngwladol. Gwnaeth hefyd gynhyrchu canghennau Cymraeg newydd, Pecyn Adnoddau Hyfforddwr a chynllun cyflawni ar gyfer carfannau'r dyfodol.

Nod yr elfen hon o'r prosiect yw ceisio creu pont anacademaidd i yrfaoedd adfer proffesiynol ar gyfer dysgwyr ymarferol. Cyfrannodd Partneriaeth Natur Leol Castell-nedd Port Talbot, cyn-fyfyrwyr Prifysgol Groningen a chyn-fyfyrwyr Sea Ranger at ddatblygu ac adolygu'r deunyddiau, gan helpu i sicrhau bod y cynnwys yn gywir yn lleol, yn ecolegol berthnasol ac yn hygyrch.

Hyfforddi gweithwyr proffesiynol ymwybodol ar y môr
Gwnaeth y trydydd llinyn gryfhau cwricwlwm morwrol Sea Ranger. Gyda Phort Talbot wedi'i nodi fel hyb ffermydd gwynt arnofiol ar y môr mawr ar gyfer y Môr Celtaidd, cydnabu’r prosiect bwysigrwydd sicrhau bod pobl ifanc lleol yn gallu ennill sgiliau ar y môr a deall yr amgylcheddau y byddant yn gweithio o’u mewn.

Mae'r cwricwlwm diwygiedig yn integreiddio dysgu am rywogaethau morol, cynefinoedd, pwysau amgylcheddol, seilwaith ar y môr a bioddiogelwch Cymru. Datblygwyd Gweithdy Ymddygiad Ecolegol Diogel i helpu Sea Rangers i ddeall effeithiau dynol cronnus ac ymddwyn yn gyfrifol ar fwrdd llongau. Gwnaeth y prosiect hefyd gynhyrchu Pecyn Adnoddau Hyfforddwyr a phrotocol cynnal a chadw fel y gall y cynnwys barhau i fod yn berthnasol wrth i dirwedd ynni ar y môr Cymru ddatblygu.

Cyfrannodd Moroedd Gwyllt Cymru a Fforwm Arfordirol Sir Benfro wybodaeth arbenigol, a gwnaeth cyn-fyfyrwyr Sea Ranger helpu i sicrhau bod y modiwlau yn parhau i fod yn ymarferol ac yn ddiddorol. Defnyddiwyd sesiynau ymgynghori un-i-un i gasglu mewnbwn arbenigol heb greu blinder ymgysylltu â phartneriaid, a gwnaeth enghreifftiau o aseiniadau blaenorol ar y môr helpu i gadw'r deunyddiau yn seiliedig ar ymarfer.

Cysylltu cyfleoedd, sgiliau a stiwardiaeth
Mae'r prosiect cyfunol yn dangos bod datblygu economaidd cynhwysol yn gofyn am fwy na chreu swyddi. Mae angen llwybrau mynediad gweladwy, hyfforddiant hygyrch a'r wybodaeth ecolegol ar bobl ifanc hefyd i weithio'n gyfrifol mewn amgylcheddau morol.

Mae'r prosiect yn adeiladu sylfeini ar gyfer gweithlu a all gyfrannu at adferiad natur a thwf cynaliadwy ynni ar y môr. Ei uchelgais hirdymor yw galluogi pobl ifanc Cymru nid yn unig i weithio mewn diwydiannau morwrol sy'n dod i'r amlwg, ond i helpu i warchod ac adfer yr arfordir sy'n eu cefnogi.